Τα τελευταία 40 χρόνια, η ποιότητα και η ποσότητα των σπερματοζωαρίων παγκοσμίως έχουν μειωθεί στο μισό. Με 1 στα 5 ζευγάρια να αντιμετωπίζει εμπόδια στην απόκτηση παιδιού και τον άνδρα να βρίσκεται στο επίκεντρο του 50% αυτών των περιπτώσεων, γίνεται σαφές ότι η διατροφή και η ανδρική γονιμότητα αποτελούν πλέον τον πιο κρίσιμο παράγοντα για τη σύγχρονη αναπαραγωγική υγεία.

Πού οφείλεται η μείωση της γονιμότητας;

Σημαντικό ρόλο φαίνεται πως κατέχει ο τρόπος ζωής και διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ανάμεσα σε αυτούς ελιναι το το κάπνισμα, η χρήση αναβολικών, η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ, οι έντονοι ρυθμοί της καθημερινότητας, η ηλικία, η περιβαλλοντική μόλυνση κι η έκθεση σε ακτινοβολία. Βλέπουμε ότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες είναι τροποποιήσιμοι, επομένως υπάρχουν αλλαγές που μπορούν να γίνουν ώστε να υποστηριχθεί η αναπαραγωγική υγεία. Από τις πιο σημαντικές, είναι η υιοθέτηση ενός υγιεινότερου τρόπου διατροφής κι η ένταξη της σωματικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα.

Πώς η διατροφή επηρεάζει την αναπαραγωγική λειτουργία

Σίγουρα τα burgers, η pizza και τα διάφορα γλυκά φαίνονται πολύ ελκυστικά, δεν ισχύει όμως το ίδιο και για τον οργανισμό. Μια δίαιτα υψηλή σε «κακά» λιπαρά (κορεσμένα και trans) και θερμίδες, φτωχή σε ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά, έχει ως αποτέλεσμα την αποθήκευση περίσσειας λίπους. Το αυξημένο ποσοστό λίπους έχει συνδεθεί με την αύξηση του οξειδωτικού στρες και ορμονικών διαταραχών, επηρεάζοντας τελικά αρνητικά την αναπαραγωγή.

Μια διατροφή που βασίζεται στην κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων (αλλαντικών, σνακ, γλυκών, αναψυκτικών), μεγάλων ποσοτήτων κόκκινου κρέατος και αλκοόλ, έχει αρνητικά αποτελέσματα στις παραμέτρους του σπέρματος. Αντίθετα, η απώλεια βάρους σε υπέρβαρα άτομα αποτελεί το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα στη θεραπεία.

Ο ρόλος των λιπαρών: Trans vs Ωμέγα-3

Η σπερματογένεση επηρεάζεται αρνητικά από τα trans κι ίσως και τα κορεσμένα λιπαρά (κόκκινο κρέας, βούτυρο, πλήρη γαλακτοκομικά). Επιπλέον, η υψηλή πρόσληψη ω-6 λιπαρών οξέων σε σχέση με τα ω-3 φαίνεται να προάγει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.

Από την άλλη πλευρά, τα ω-3 λιπαρά οξέα είναι γνωστά για την αντιφλεγμονώδη κι αντιοξειδωτική τους δράση, ασκώντας θετική επίδραση στη συγκέντρωση, τον αριθμό και τη μορφολογία του σπέρματος.

Αλκοόλ, καφεΐνη και φυτοοιστρογόνα

• Αλκοόλ: Η καθημερινή κατανάλωση μειώνει τον όγκο κι αλλοιώνει τη μορφολογία του σπέρματος.

• Καφεΐνη: Σε μέτριες ποσότητες (καφές, τσάι) δε συνδέεται με υπογονιμότητα. Ωστόσο, τα ενεργειακά ποτά με καφεΐνη φαίνεται να μειώνουν τον αριθμό των σπερματοζωαρίων.

• Φυτοοιστρογόνα: Η μέτρια κατανάλωση (π.χ. σόγια) δεν φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο υπογονιμότητας ή να μειώνει την τεστοστερόνη.

Ιχνοστοιχεία, βιταμίνες κι αντιοξειδωτικά

Πολλά απαραίτητα συστατικά για την παραγωγή του σπέρματος προέρχονται από τη διατροφή, όπως ο ψευδάργυρος, το μαγνήσιο, το ασβέστιο, το σελήνιο κι ο χαλκός. Σε άνδρες με προβλήματα γονιμότητας, τα στοιχεία αυτά συχνά δεν προσλαμβάνονται επαρκώς. Η χορήγηση αντιοξειδωτικών με τη μορφή συμπληρώματος είναι υποσχόμενη για την καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες, αν και απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

Συμπέρασμα: Ποιο διατροφικό σχήμα να ακολουθήσετε;

Συνοψίζοντας, η σχέση ανάμεσα στη διατροφή και την ανδρική γονιμότητα είναι ξεκάθαρη: Μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών κι άπαχες πηγές πρωτεϊνών (ψάρια, πουλερικά, όσπρια) έχει πολλαπλά οφέλη. Αντίθετα, η υπερκατανάλωση θερμίδων και κορεσμένων λιπαρών οδηγεί σε φλεγμονή, επηρεάζοντας την αναπαραγωγική υγεία.